ISO/BAHCIVAN: MERALARIMIZDA MULKIYET SORUNLARI COZULEREK ETKIN SEKILDE KULLANIMIN ONU ACILMALI KURULUSTAN YAPILAN BASIN ACIKLAMASI ASAGIDA BULUNUYOR: ISO BASKANI BAHCIVAN: “SON 13 YILDA CANLI HAYVAN VE ET ITHALATI ICIN 10,6 MILYAR DOLAR HARCANIRKEN, SEKTORE VERILEN DESTEKLERIN KARSILIGI SADECE 8,88 MILYAR DOLAR OLDU. BU TABLO, URETIM YERINE ITHALATA DAYALI BIR MODELIN SURDURULEBILIR OLMADIGINI ACIKCA ORTAYA KOYUYOR. MERALARIMIZ, MULKIYET SORUNLARI VE DUSUK VERIMLILIK NEDENIYLE ETKIN SEKILDE KULLANILAMAMAKTA. HAYVANLAR ILE MERALAR ARASINDAKI IRTIBAT KOPMUS BULUNUYOR. BU NEDENLE MERALARDAKI MULKIYET SORUNLARI COZULEREK ETKIN BIR SEKILDE KULLANILMALARININ ONU MUTLAKA ACILMALIDIR. DOGU ANADOLU’DA HAYVAN VARLIGI AZALIYOR, AILE ISLETMELERI KAPANIYOR. ORGANIZE AILE ISLETMECILIGI HAYVANCILIK MODELI HAYATA GECIRILMELIDIR.” ISTANBUL SANAYI ODASI (ISO), ULUSAL GUVENLIGIN, SOSYO EKONOMIK ISTIKRARIN VE BOLGESEL KALKINMANIN TEMEL STRATEJIK ALANLARINDAN OLAN HAYVANCILIK SEKTORUNE YONELIK SORUNLARI VE COZUM ONERILERINI ORTAYA KOYAN “HAYVANCILIK SEKTORUNE BAKIS HAYVANCILIKTA YASANAN SORUNLAR VE COZUME DAIR YENI YAKLASIMLAR RAPORU’NU ACIKLADI. ISO YONETIM KURULU BASKANI SAYIN ERDAL BAHCIVAN’IN KATILDIGI ODAKULE FAZIL ZOBU MECLIS SALONUNDA DUZENLENEN TANITIM TOPLANTISINDA ACIKLANAN RAPOR TURKIYE ICIN KRITIK ONEME SAHIP OLAN HAYVANCILIK KONUSUNDA ALINACAK STRATEJIK KARARLARA KATKI SUNMAK AMACIYLA YAKLASIK 30 ILDE SAHA ANALIZLERI, YETISTIRICI VE BESICI GORUSMELERI, SEKTOR TEMSILCILERI ILE ISTISARELER VE DUNYA HAYVANCILIK SEKTORU DINAMIKLERININ TARANMASI SONUCU OLUSTURULDU. TOPLANTININ ACILIS KONUSMASINI YAPAN ISO YONETIM KURULU BASKANI ERDAL BAHCIVAN, TURKIYE’NIN KURESEL EGILIMI DOGRU OKUYARAK TARIM ILE HAYVANCILIGI SAVUNMA SANAYII GIBI KRITIK BIR ONCELIK OLARAK GORMESININ ELZEM OLDUGUNA DIKKAT CEKEREK “ARTIK KAYNAKLARINI KORUYAMAYAN, DISA BAGIMLI YAPIDAN CIKAMAYAN ULKELERIN GELECEGININ TEHDIT ALTINDA OLACAGI KABUL ETMEMIZ GEREKEN BIR GERCEK. SURDURULEBILIR GELECEK VE DEVLETLERIN STRATEJIK BAGIMSIZLIGI ACISINDAN TARIM VE HAYVANCILIGIN COK BOYUTLU BIR POLITIKA ALANI OLARAK TANIMLANMASI KACINILMAZ. TARIM, HAYVANCILIK VE SANAYI ARASINDA DAHA FAZLA ENTEGRASYON SAGLAMAK, MILLETIMIZIN REFAHINI ARTIRMAK ACISINDAN ONEMLI. BU IHTIYACTAN HAREKETLE HAZIRLADIGIMIZ RAPOR SADECE BIR DURUM TESPITI DEGIL AYNI ZAMANDA ORTAK AKIL, KARSILIKLI GUVEN VE SOMUT AKSIYON PLANLARIYLA YENI BIR BASLANGIC. TARIM VE HAYVANCILIK POLITIKALARIMIZDA DAHA RASYONEL, DAHA CEVRECI VE DAHA SURDURULEBILIR BIR YAPIYA GECMEMIZ YALNIZCA EKONOMIK BIR ZORUNLULUK DEGIL AYNI ZAMANDA GELECEK NESILLER ICIN GIDA GUVENLIGINI TEMINAT ALTINA ALMANIN DA EN GUCLU YOLU” DEDI. SAGLIKLI COZUM ICIN VERI SETI’NE IHTIYAC VAR ISO YONETIM KURULU BASKANI ERDAL BAHCIVAN, RAPORA GORE ARTIK COK ACIK BIR GERCEKLE KARSI KARSIYA OLDUGUMUZA DIKKAT CEKEREK “HAYVANCILIGIN GELECEGI, KUCUK OLCEKLI AMA ORGUTLU, YEREL AMA VERIMLI, GELENEKSEL AMA TEKNOLOJIK ALTYAPIYA ENTEGRE BIR MODELLE MUMKUN OLABILIR. SURDURULEBILIR, VERI ODAKLI, IKLIM DOSTU VE OLCEK EKONOMISINE DAYALI BIR URETIM YAPISI KURMAK ZORUNDAYIZ. SURDURULEBILIR BIR HAYVANCILIK POLITIKASI ICIN DE ONCELIKLE TURKIYE`NIN, ARTIK TARIMLA ILGILI, HAYVAN VARLIGINDAN EKILEN ARAZIYE VE CIKAN URUNE KADAR TUM NOKTALARINDA COK DAHA GUVEN VEREN BIR VERI SETINE IHTIYACI VARDIR. VERI SETININ EKSIKLIGI NE YAZIK KI SORUNLARA TESHIS KOYMAYI VE SAGLIKLI COZUM BULMAYI VE DAHASI GELECEK PLANI OLUSTURMAYI DA ZORLASTIRIYOR” DEDI. SON 13 YILDA 10,6 MILYAR DOLAR HARCANDI COGRAFI KONUMU, BIYOLOJIK CESITLILIGI VE URETIM KULTURUYLE TARIM-GIDA ALANINDA BUYUK BIR POTANSIYELE SAHIP OLAN TURKIYE’NIN, BU POTANSIYELIN HAYVANCILIK AYAGINDA ONEMLI YAPISAL KIRILGANLIKLARLA KARSI KARSIYA OLDUGUNU DA SOYLEYEN BAHCIVAN, SU BILGILERI PAYLASTI: “SON 13 YILDA CANLI HAYVAN VE ET ITHALATI ICIN 10,6 MILYAR DOLAR DOVIZ HARCANMISKEN, AYNI DONEMDE SEKTORUMUZE VERILEN DESTEKLERIN KARSILIGI SADECE 8,88 MILYAR DOLAR OLDU. BU TABLO, URETIM YERINE ITHALATA DAYALI BIR MODELIN SURDURULEBILIR OLMADIGINI ACIKCA ORTAYA KOYUYOR. DIGER TARAFTAN KABA YEM ACIGIMIZ YUZDE 25 DUZEYINDE. MERALARIMIZ, MULKIYET SORUNLARI VE DUSUK VERIMLILIK NEDENIYLE ETKIN SEKILDE KULLANILAMAMAKTA. HAYVANLAR ILE MERALAR ARASINDAKI IRTIBAT KOPMUS BULUNUYOR. BU NEDENLE MERALARDAKI MULKIYET SORUNLARI COZULEREK ETKIN BIR SEKILDE KULLANILMALARININ ONU MUTLAKA ACILMALIDIR. BU TOPRAKLAR, KENDI YEMINI URETIP KENDI HAYVAN VARLIGINI BESLEYEBILECEK KAPASITEYE SAHIP. NE YAZIK KI OZELLIKLE DOGU ANADOLU GIBI YUKSEK CAYIR-MERAYA SAHIP BOLGELERDE HAYVAN VARLIGI AZALMAKTA, AILE ISLETMELERI KAPANMAKTA, KIRSAL YAPILAR COZULMEKTEDIR.” KUCUK BAS TUKETIM ZORUNLULUK BAHCIVAN, HAYVANSAL GIDA URETIM VE TUKETIMINDE DE STRATEJIK BIR YON DEGISIKLIGINE GIDILMESININ GEREKLI OLDUGUNU IFADE EDEREK SUNLARI SOYLEDI: “TURKIYE`DE KIRMIZI ET TUKETIMI ICERISINDE BUYUKBAS HAYVAN ETININ PAYI %39 SEVIYELERINDEYKEN, BU ORAN, GELISMIS ULKELERDE %25`LIK SEVIYELERDE KALIYOR. BU DURUM SURDURULEBILIRLIK ACISINDAN CIDDI BIR UYARI NITELIGI TASIYOR. BU NOKTADA KUCUKBAS HAYVANCILIGIN PAYININ ARTIRILMASI HEM COGRAFI VE IKLIMSEL AVANTAJLARIMIZIN DAHA ETKIN KULLANILMASINI SAGLAR, HEM DE DAHA DUSUK MALIYETLI, CEVRE DOSTU VE SURDURULEBILIR BIR URETIM MODELINE GECISI MUMKUN KILAR. KUCUKBAS ET TUKETIMINI ARTIRMAK ARTIK BIR TERCIH DEGIL, ZORUNLULUKTUR. OTE YANDAN, KANATLI ET GRUBUNDA HINDI TUKETIMI ULKEMIZDE HALA POTANSIYELIN COK ALTINDA. HINDININ HEM BESLEYICI DEGERLERI HEM DE URETIM VERIMLILIGI DUSUNULDUGUNDE, BU ALANDA FARKINDALIK CALISMALARI YAPILMASI, KAMU DESTEKLERIYLE TUKETIM KOMPOZISYONUNDAKI PAYININ ARTIRILMASI GEREKTIGINE INANIYORUZ.” TOPLANTIDA, BLOOMBERG HT TARIM EDITORU IRFAN DONAT MODERATORLUGUNDE IK TARIM USSU ULUSLARARASI DANISMANLIK SIRKETI KURUCUSU ISMAIL KEMALOGLU, ISO MECLIS UYESI HAKAN AKKOYUN VE ISO MECLIS UYESI SEDAT ZINCIRKIRAN’IN KATILDIGI BIR PANEL DE DUZENLENDI. EDITORE NOT: ISO HAYVANCILIK SEKTORUNE BAKIS RAPORUNDA YER ALAN BAZI ONEMLI TESPITLER DUNYA: DUNYA ET TUKETIMININ O %37’SI TAVUK ETINDEN, O %36’SI DOMUZ ETINDEN, O %20’SI SIGIR ETINDEN, O %3’U KOYUN ETINDEN, O %2’SI KECI ETINDEN VE AYNI ORANDA MANDA ETINDEN SAGLANIYOR. DUNYA SARKUTERI PAZAR BUYUKLUGU 484 MILYAR DOLAR. BUYUKBAS HAYVAN ETI URETIMI 2023 YILINDA 76 MILYON TON OLUP BUNUN %49’UNU 4 ULKE/ ULKE GRUBU GERCEKLESTIRMEKTEDIR: ABD, AB, BREZILYA, CIN. 2023-30 YILLARINDA DUNYA ET TUKETIMININ %14 ARTMASI BEKLENIRKEN, EN BUYUK ARTISIN TAVUK ETINDE GERCEKLESMESI, BUNU SIRASI ILE DOMUZ ETI VE SIGIR ETININ IZLEMESI ONGORULMEKTEDIR. DUNYA SUT URETIMI 930 MILYON TON’DUR. URETIMIN %81’I INEK SUTUDUR. 2022 YILINDA URETILEN 753 MILYON TON INEK SUTUNUN 1/3’U UC ULKEDE GERCEKLESMISTIR: HINDISTAN, ABD, CIN. FAO ISTATISTIKLERINE GORE CIN, PAKISTAN VE TURKIYE SON 20 YILDA SUT URETIMINI EN COK ARTIRAN ULKELER OLARAK, EN BUYUK 10 SUT URETICI ULKE ARASINA GIRDI. ULUSLARARASI TICARETE KONU HAYVAN GENETIK URUNLERININ TICARET HACMI 2023 YILINDA 7,7 MILYAR DOLAR OLARAK GERCEKLESIRKEN, 2032 YILI ONGORUSU 14,78 MILYAR DOLAR. TURKIYE: TURKIYE’DE SON 13 YILDA CANLI HAYVAN VE ET ITHALATINA 10,6 MILYAR DOLAR ODENDI VE YILLIK ITHALAT ORTALAMA 750 MILYON DOLARI BULDU. TURKIYE, ET SORUNUNU VE CANLI HAYVAN DAHIL ITHALAT BAGIMLILIGINI YENI BIR URETIM MODELI VE KIRSAL HAYVANCILIK HIKAYESI ILE COZMELI. BUNA IMKAN VERECEK ARAZI VARLIGI, URETIM KAPASITESI, KAMUSAL YAKLASIMI VE TARIMSAL DINAMIKLERI MEVCUTTUR. TURKIYE’DE HAYVANCILIK SEKTORUNU ANALIZ ETMEK ICIN BASVURULAN VERI VE ISTATISTIKLERDE TUTARLILIK SORUNU YASANIYOR. BUYUKBAS HAYVANCILIKTA CANLI HAYVAN VARLIGI NUFUS VE TUKETIM ILE PARALEL ARTMIYOR. EKONOMIK KRIZ NEDENIYLE DARALAN TALEBE RAGMEN KIRMIZI ET URETIMI TALEBI KARSILAMIYOR. SON 3-4 YIL ICINDE KARLILIK SEBEPLERI KAYNAKLI KESIME GIDEN HAYVAN SAYISINDA HIZLI ARTIS YASANDI. ET TUKETIMI ICINDE BUYUKBAS HAYVAN ETI PAYI %39 ORANIYLA YUKSEK SEYREDERKEN, KUCUKBAS HAYVAN ETI PAYININ ISE %16’LARDA KALDI. SUT/YEM PARITESI GENEL OLARAK 1.50’NIN ALTINDA KALDI 2021-22 YILLARINDA ISE BAZI DONEMLERDE 1.0’IN DE ALTINA DUSTU. SON 10 YILDA (2014-2023) HAYVANCILIGA AKTARILAN DESTEKLERIN DOLAR KARSILIGI 8,88 MILYAR DOLAR IKEN, AYNI DONEM ICINDE BUYUKBAS VE KUCUKBAS CANLI HAYVAN ILE KIRMIZI ET ITHALATI ICIN YURTDISINA TRANSFER EDILEN DOVIZ TUTARLARI TOPLAMI 7,41 MILYAR DOLAR GIBI BUYUK MEBLAGLARA ULASTI. 2023 YILINDA BUTCEDEN HAYVANCILIK DESTEKLERI ICIN AYRILAN TUTARIN DOVIZ KARSILIGI 490 MILYON DOLAR OLURKEN, BU RAKAM AYNI YIL CANLI HAYVAN VE KIRMIZI ET ITHALATINA HARCANAN TUTARIN (1,38 MILYAR DOLAR) COK ALTINDA KALDI. GLOBAL TICARETE KONU CANLI SIGIRIN YAKLASIK %10’U HER YIL ULKEMIZ TARAFINDAN ITHAL EDILIYOR. MERALARIMIZ HEM VERIMSIZLIK HEM DE MULKIYET SORUNLARI SEBEBI ILE ETKIN SEKILDE KULLANILAMIYOR. ULKEMIZIN KABA YEMDE YETERLILIK SEVIYESI %75’LIK ORANI ILE HAYVAN VARLIGIMIZIN IHTIYACINI KARSILAMADA YETERSIZ. HAYVANLAR ILE MERALAR ARASINDAKI IRTIBAT KOPMUS DURUMDA. ULKEMIZDEKI CAYIR VE MERA ALANLARININ %42,13’UNU BARINDIRAN DOGU ANADOLU BOLGESINDE HAYVAN SAYILARI ARTMIYOR, ISLETMELER KAPANIYOR VE AILE ISLETMELERI DARALIYOR. HAYVANCILIKTA BOLGESEL DENGELERIN DEGISTI, TUKETICI NUFUSUN YOGUN OLDUGU BATI BOLGELERIMIZDE KUMELENME ARTTI. TARIMSAL KREDI TAHSISLERINDE BOLGESEL SARTLAR VE KAYNAK POTANSIYELLERI YETERINCE GOZETILMEMEKTEDIR. ZIRAI KREDI TAHSISLERINDE GIRISIMCILERIN SEKTOREL TECRUBELERI VE TARIMSAL ARAZI VARLIKLARI ILE YENI YATIRIMLARDA, YATIRIM YAPILACAK YORENIN HAYVAN BESLEME KAPASITESI GIBI FAKTORLER GEREKTIGI OLCUDE DIKKATE ALINMAMAKTADIR. SON 10 YILDA SIGIR VARLIGIMIZDAKI ARTIS %14, KUCUKBAS HAYVAN VARLIGIMIZDAKI ARTIS %36 IKEN, BUYUKBAS VE KUCUKBAS KARMA YEMLERINDE URETIM ARTISI %78’I BULDU. BESI ISLETMELERININ %2’SINDE 50 BAS VE UZERINDE HAYVAN BARINDIRILIYOR. BU ISLETMELERIN SAHIP OLDUGU TOPLAM HAYVAN SAYISI BESI ISLETMELERINDEKI HAYVANLARIN %30’UNA KARSILIK GELMEKTEDIR. BU DURUM, SPEKULASYONLARA ACIK, FIYAT ISTIKRARI ICIN OYNAKLIKLARI ARTIRAN ONEMLI BIR FAKTOR OLARAK GORULMEKTEDIR. HER YIL CESITLI SEBEPLERLE KAYBEDILEN BUZAGI SAYISI, YILLIK BESI MATERYALI ITHALATINA YAKINDIR. HAYVANCILIGIN TARIMSAL DESTEKLEME BUTCESINDEN ALDIGI PAY, YILLAR ITIBARI ILE AZALMAKTADIR. SOZLESMELI URETIM ETKIN UYGULANAMAMAKTADIR. HALEN 1-2 MILYON HEKTAR ARASINDA KULLANILMAYAN, ATIL, BOS VE VERIMSIZ TARIM ARAZISI MEVCUT. COZUM ONERILERINDEN BAZILARI: RAPORA GORE TARIM ALANLARINDA AZALMA YASANIRKEN EKILEN ALANLARDA DAHA FAZLA DARALMA YASANMASI, VERIMLI OVALARIN COK YILLIK BITKILERE DONUSMESI, KIRSALDAKI NUFUSUN VE CIFTCI SAYISININ DUSMESI, GENCLERIN TARIM SEKTORUNE ILGISIZLIGI, SEHIRLESMENIN ARTISI, DAHA AZ URETICININ DAHA FAZLA TUKETICIYI BESLEMEK ZORUNDA KALMASI, IKLIM RISKLERI, SU SORUNU GIBI COK SAYIDA OLUMSUZ FAKTORUN HAYVANCILIK SEKTORUNDE DOGURDUGU ARZ GUVENLIGI RISKINI ULKEMIZ SARTLARINA UYGUN RADIKAL POLITIKALARLA AZAMI VERIMLILIKTE YONETMEK ZORUNDAYIZ. BU DOGRULTUDA: AILE ISLETMELERI COGALTILMALI “ORGANIZE AILE ISLETMECILIGI HAYVANCILIK MODELI” HAYATA GECIRILMELIDIR. HAYVANCILIGIN GELECEGI, BULUNDUGU HAVZANIN URETIM POTANSIYELINI ZORLAYAN DEV ISLETMELER YERINE KIRSALA DAGILMIS VE OLCEK EKONOMISINE UYGUN AILE ISLETMELERININ COGALTILMASINDAN GECMEKTEDIR. CUNKU HAYVANCILIK BIR YASAM TARZIDIR, KIRSAL FAALIYETTIR. HUBUBAT URETMEK ICIN INSANLARI KIRSALDA TUTMAK ZORDUR. OYSA URETICILER HAYVANCILIK YAPACAKSA KIRSALDA YASAYACAK, ISININ BASINDA OLACAKTIR. BULUNDUGU BOLGEDEKI ARAZILERI DE KABA YEM DAHIL VERIMLI URETIM ICIN KULLANACAKTIR. TURKIYE’DE ET TUKETIMININ DAGILIMINA BAKILDIGINDA SIGIR ETININ PAYI, GELISMIS ULKELERE BAKILDIGINDA OLDUKCA YUKSEKTIR. SIGIR ETININ URETIM MALIYETININ YUKSEKLIGI, ULKENIN MERA VARLIGI VE ARAZILERIN OLCEK KAPASITELERINE BAKILDIGINDA BU DURUMUN SURDURULEBILIRLIGINI ZOR OLDUGUNU ORTAYA KOYUYOR. BU NEDENLE KIRMIZI ET TUKETIMI ICINDE KUCUKBAS HAYVANLARIN VE OZELLIKLE DE HINDI ETININ PAYININ ARTTIRILMASI GEREKIYOR. BU KAPSAMDA SARKUTERI URUNLERINDE DE KUCUKBAS ETI KULLANIMI YAYGINLASTIRILMALIDIR. BU AMACLA, KONUYA YONELIK KAMPANYALAR YAPILMALI VE OZELLIKLE UZUN VADEDE HINDI TUKETIMININ PAYININ ARTTIRILMASI ICIN STRATEJI GELISTIRILMELIDIR. YINE SARKUTERI URETIMINDE BUYUK ORANDA BUYUKBAS HAYVAN ETI KULLANILMAKTA, BU ALANDA KUCUKBAS HAYVAN ETI VE HINDI ETI KULLANIMINI ARTIRACAK CALISMALAR DA ARZ TALEP DENGESI ACISINDAN FAYDALI OLACAKTIR. YOGUN CANLI HAYVAN VE KIRMIZI ET ITHALATI YAPILIRKEN, ET VE SUT KURUMU URETIMLERI DAHIL SARKUTERIDE KULLANILAN ETLERIN AGIRLIKLI OLARAK BUYUKBAS ETI OLMASI TUKETIMIN KUCUKBAS LEHINE ARTIRILACAGI YONUNDEKI POLITIKALAR ILE UYUM GOSTERMEMEKTEDIR. 17.06.2025 11:07:50